Lokatie
WOII vliegveld Melsbroek
Interne nummering
Melsbr 01
Type structuur
Bunker
Toegankelijkheid
De bunker zit heden ingewerkt onder een woning op de Nachtegaalslaan 35 te Melsbroek. Intern is hij enkel bezoekbaar met toelating van de eigenaars.
Routebeschrijving om deze structuur te vinden:
  • Adres: Onder woning op Nachtegaalslaan 35, Melsbroek
Oude kaarten van toepassing voor deze structuur
  • Voorlopig geen originele kaarten beschikbaar
Luchtfoto's horende bij deze structuur:
Dit is een actuele Google Earth (2025) van het vliegveld van Zaventem met de lokatie van de bunker mee aangeduid.

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Ruime oude luchtfoto uit 1971. We zien hier het volledige vliegveld en helemaal noordelijk het dorp Melsbroek.

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Meer ingezoomd om zowel de woning met de bunker er onder al te kunnen terugvinden in combinatie met de randen van het vliegveld (die nog altijd dezelfde zijn).

Luchtfoto 1971 www.geopunt.be

Op deze sterk ingezoomde foto zie je de woning duidelijk liggen. Onderaan zie de Y-kruising van "Van Asschestraat en Sellaerstraat. Links de Stationslaan die dan kruist met de Nachtegaalslaan. De woning is heden de 2e woning aan de zuidkant. Op deze oudere luchtfoto is het nog de eerste woning gezien het perceel ervoor nog bebost en onbebouwd is.

 

Detail luchtfoto 1979 - 1990 www.geopunt.be

Hetzelfde zicht ongeveer 20 jaar later. Ondertussen is ook het perceel op de hoek bebouwd.

Actuele Ruime Luchtfoto Google Earth - situatie 2023

Hetzelfde zicht anno 2026.

Localisatie van de structuur bij de site
  • De structuur lag en ligt dus aan de noordkant en zelfs buiten het eigenlijke terrein van het vliegveld van Melsbroek.

Functie van de structuur

  • Bij de beschrijving van het vliegveld (zie deze link) is er sprake van 3 versterkte punten rondom het vliegveld.
  • Deze bunker moet zeker deel uitgemaakt hebben van 1 van die versterkte punten.
  • Zo was er ook sprake van 3 FLAK-torens aan de zuidoostkant Melsbroek ter hoogte van de Oudstrijderslaan.
  • Allicht was deze bunker een soort communicatiecentrum of commandocentrum bij dit versterkt punt.
  • Voorlopig ontbreekt elke officiële uitleg om dit juist te verklaren.
Beschrijving van de structuur
  • De bunker omvat een centrale gang en een 5 tal verschillende kamers.
  • De centrale gang heeft een strook van 2.35 meter waarna je dan rechts een toegang hebt tot een vierkante ruimte van 4 op 4 meter.
  • Volledig achteraan is nog een deur die uitgeeft op een lange smalle ruimte, ongeveer 5.80 m x 2.40 m
  • Op de linker zijkant heb je 2 deuren naast elkaar.
  • De meest zuidelijke geeft toegang tot 2 achter elkaar gelegen kleinere ruimtes, het eerste ongeveer 2.80 x 2.10 m en het tweede 2.80 x 1.90 m.
  • In het tweede kamertje zit recht op de deuren een nooduitgang naar buiten via een boogvormige schacht, loodrecht naar boven.
  • De tweede toegangsdeur links geeft opnieuw toegang tot een grote ruimte van 4.50 x 3.50 m. In deze ruimte werd ooit de centrale verwarming van de woning die boven de bunker werd gebouwd ingewerkt. Hier staan zowel de mazouttank als de mazoutketel.
  • Deze ruimte is ook verbonden met de 2 kleinere kamers via een heden brede deur van +/- 1.60 a 1.80 m. Het is onduidelijk of deze altijd al zo groot was of later bijkomend werd vergroot.
  • Binnenmuren zijn ongeveer 50 cm dik.
  • Buitenwanden zijn rond 1.50 meter dik.
  • De hoogte intern is 2.28 m.
  • De dikte van het plafond is onbekend maar allicht eveneens 1.50 a 2 meter gewapend beton.
  • De wanden van de bunker zijn overal ooit gepleisterd geweest maar deze is nog zeer gebrekkig aanwezig zodat de wanden zeer ruw en onregelmatig zijn tegenwoordig. Dit pleisterwerk is blijkbaar versterkt geweest met paardenhaar wat het uitzicht geeft alsof er astbestvezels in verwerkt zitten, maar dit is het zeker niet.
  • Alle deuren en ooit aanwezige zaken in de bunker zijn verdwenen. De bunker is dus volledig ontmanteld.
  • Dit is allicht zelfs al gedaan voor de bunker overbouwd werd met de woning. Er zijn wel blijkbaar getuigenissen van mensen die de bunker nog hebben geweten met al zijn stalen deuren er nog in. Ze zijn ooit allicht ten gelde gemaakt voor de prijs van het oud ijzer.
  • Er zijn ook in verschillende kamers nog ventillatiegaten te zien doorheen de wanden naar buiten. Deze zulten ooit gekoppeld gezeten hebben naar de schouwen die je nog kan zien op de oude foto van de bunker uit allicht de jaren '60.
  • Ook zijn er af en toe nog zichtbare ventillatiegaten tussen de kamers onderling.
  • Aan de toegang is de bunker aan de buitenzijde nog voorzien van een zware betonnen plaat boven de toegangsdeur. Deze 50 cm dik en zeker origineel.
  • Allicht hoort de met specifieke betonnen snelbouwstenen gemaakte wand, steunend aan deze betonnen plaat en het zicht wegnemend op de originele ingang, ook origineel.
  • Het overbouwen van de bunker met de woning heeft het er op dit gebied niet gemakkelijker op gemaakt nog te weten wat origineel is en wat niet.

Bouwplannen horende bij deze structuur:

  • Voorlopig niet gekend.
  • Voorlopig is het enige dat er is een eigen opgesteld plan van wat bij de prospectie kon gezien en opgemeten worden. De opmetingen zullen zeker niet op de centimeter juist zijn maar zijn benaderend. Door de onregelmatige wanden (ontbreken bepleistering) is de bunker heel moeilijk in detail op te meten.
Actuele toestand van deze structuur:
  • De structuur is zeker uniek te noemen gezien er bij mijn weten in de buurt van het huidige vliegveld van Zaventem nog heel weinig andere restanten aanwezig zijn die nog verwijzen naar het origineel tot uitbouw gekomen vliegveld van Melsbroek door de Duitse bezetter tussen juni 1940 en september 1944.
  • De bunker is jammer genoeg zeer zwaar ontmanteld zoals hij heden nog onder de woning te vinden is.
  • Alle originele deuren, hengsels, muurhaken, ventillatiesystemen,... zijn verdwenen en ontmanteld door de jaren heen.
  • Ook is hij beperkt aangepast geweest om er bv de stookketel en bijhorende mazoutketel van de centrale verwarming in te bunker te krijgen en te intstalleren. Leuk weetje, de mazouttank moet ooit ter plaatse in elkaar gelast zijn want in zijn geheel kan die nooit in de bunker geraakt zijn.
  • Wat zeer onduidelijk is in de bunker, is of de schade aan de bepleistering te wijten is aan de Duitse troepen die in september 1944 de streek dienden te verlaten en deze hebben pogen te vernietigen, of afkomstig is van een latere poging de bunker af te breken. De bunker geeft namelijk intern de indruk ooit een poging te hebben ondergaan om hem op te blazen met springstoffen en hem zo te ontmantelen. Dit is uiteindelijk niet gelukt zoals gewenst maar heeft er wel voor gezorgd dat overal in de structuur deze zwaar beschadigd is aan zijn aanwezige bepleistering. Dit is de oorzaak van de zeer onregelmatige binnenwanden.
  • Zeker in de ruimte waar heden de mazouttank en ketel staan zie je aan de wanden en deurranden zware schade door allicht het proberen dynamiteren.
Anekdotes, leuke weetjes en verhalen direct koppelbaar aan deze structuur:
  • De bunker heeft na WOII altijd open gestaan voor het publiek.
  • Hij stond ook blijkbaar op Melsbroek altijd bekend als "den Bunker".
  • Hij moet allicht dan ook vele jaren door kinderen gebruikt zijn als kamp of speelruimte alhoewel er blijkbaar ook slechtere herinneringen aan gekoppeld zijn uit die periode waar ikzelf de details bij het opstellen van deze fiche niet ken. Er wordt namelijk ook aan deze bunker uit die periode een zedenmisdrijf gekoppeld die in de bunker zou plaats gehad hebben.
  • Eind jaren '60 is dan de bunker overbouwd geweest met de huidige woning.
  • De bunker is grotendeels zoals hij toen was geïntegreerd in de woning als kelder, stapelplaats, stookplaats, werkplaats, speelruimte voor de kinderen.
  • De mogelijke dakopstelling en alvast ook alle schouwen zijn afgebroken en verlaagd voor de bouw van de woning.
  • Een hele leuke anekdote is dat de bunker dus altijd open gestaan heeft tussen september 1944 en eind jaren '60 tot hij overbouwd werd. Toen de woning blijkbaar al enkele jaren op de bunker gebouwd was, werd in 1 van de ventillatiegaten nog een originele Duitse dolk / bajonet gevonden in zijn orginele hoes. Zeker een uniek museumstukje.
Foto's van de originele Duitse dolk in deze bunker ooit gevonden (Collectie Familie Verstockt)

De originele dolk / bajonet die werd gevonden in een ventillatienis van de bunker eind jaren '60 toen de bunker al was overbouwd als woning. (Foto Collectie Familie Verstockt)

je ziet duidelijk dat dit een originele dolk / bajonet is die door de respectievelijke soldaat courant werd gebruikt. Hij is wel gelukkig blijkbaar in die ventillatieschacht altijd zeer droog en beschermd gebleven en verkeerd na al die jaren vogelvrij in de bunker nog altijd in zeer goede staat. (Foto Collectie Familie Verstockt)

 

In het lemet kan je tegen het handvat "42ASW" zien staan. Dit duidt er op dat deze dolk een originele Duitse bajonet is voor het klassieke nog in gebruik zijnde grendelgeweer K98 bij de Duitse infanterietroepen. Deze dolken / bajonetten werden toen als standaarduitrusting voor de Duitse infanteristen gemaakt bij de firma E&F Horster en Co in Solingen. Ook de schede waarin de dolk zich bevindt hoort hier origineel bij.

Achteraan op de schede staan ook nog cijfers geklopt maar deze vallen nog zeer moeilijk te lezen. Het enige dat vlot leesbaar is tot op heden zijn 2 cijfers achteraan een groter getal "xxx27" Waar dit op duidt is op dit moment onduidelijk.

Oudere Foto's van deze structuur:

Oudere foto van de bunker toen hij nog niet overbouwd was met de huidige woning - allicht jaren '50, begin jaren '60 - Collectie Familie Verstockt.

Voorlopig is dit de enige foto van deze bunker in nog vrij intacte vorm. Hij moet dateren van de jaren '50 - '60. De bunker stak dus altijd wel boven het maaiveld uit en was aan de zijkanten omgeven met aarden wallen. (Foto: Collectie Familie Verstockt)

Je ziet hier meer in detail de nooduitgang en de 4 schouwen. Er is duidelijk ook tussen die schouwen nog een structuur aanwezig grotendeels onder grond verstoken. Allicht dus wel een of andere opstelling van luchtafweer op het dak van de bunker. Persoonlijk vermoed ik de opstelling voor een zwaardere mitrailleur op het dak. Bij het overbouwen werd alles dat boven het dakvlak van de bunker zat, ooit verwijderd of afgelaagd om de bouw van de woning mogelijk te maken. (Foto: Collectie Familie Verstockt)

Foto van rond 1983 - de bunker was toen al een 15 tal jaar overbouwd met de woning (Boek "Melsbroek" - Jos Lauwers)

De bunker werd in feite onder de woning altijd zo goed als volledig verstoken. Er waren altijd aarden dijken om het onderliggend beton zoveel mogelijk aan het zicht te onttrekken. Eigenlijk is er qua uitzicht aan de woning toen in 1983 en nu niet echt drastisch veel gewijzigd. (Foto: Boek "Melsbroek" - Jos Lauwers)

Foto's van 2019 - Google Streetview

De in 2019 nog bewoonde woning. Het zicht was eigenlijk nog vrij identiek met de oudere foto uit 1983. (Foto: Google Streetview anno 2019)

(Foto: Google Streetview anno 2019)

eigen prospectie van de ganse structuur op 2 Januari 2026.

Bij de prospectie op vraag van de eigenaars eind 2025, was het uitzicht in feite nog zo goed als identiek met het zicht dat de woning had op de foto van 1983.

De woning werd op dat moment leeggemaakt omdat de originele bewoners ondertussen enkele jaren overleden waren.

De garage links staat allicht slechts gedeeltelijk boven de originele toegangssleuf van de bunker. Ook de dubbele trap verderop zichtbaar is bijgebouwd.

Je ziet dat de trap niet origineel is omdat hij hier en daar serieus begint te scheuren. Dit scheuren komt doordat beiden een apart type van fundering hebben. De woning staat op de massieve bunker. De trappencontructie zal allicht een beperktere fundering hebben, en begint daardoor af te scheuren van de rest omwille van ongelijke zettingen tussen beide tegen elkaar geplaatste structuren.

Verder achteruit zit dit kleine aangebouwde structuurtje. Dit omvat de heden enige toegang tot de bunker.

Achterzijde van de bunker. Dit achterterrein ligt toch wel lager dan de rest waardoor de bunker hier meer boven het maaiveld uitsteekt.

Tot waar je de grijze kleur ziet, is de originele bunker.

Linker zijkant van de woning en bunker.

Identieke zijde vanaf de andere kant gekeken.

Opnieuw de voorzijde naar de straat toe.

In de voortuin en ook op de zijkant, zie her en daar betonpuin liggen. Dit is allicht nog origineel puin afkomstig van rondom de bunker toen de woning werd gebouwd. Op de oude foto van de jaren '50 of '60 zie nog heel wat van dergelijk puin liggen tegen de bunker.

Bovenaan het uitsteeksel die je op voorgaande foto ook ziet, zit nog dit putdeksel. Het geeft nog een blik naar beneden in de nooduitgang van de bunker. Dit is het ovale voor de bunker uitstekende stuk op de oude foto.

Blik naar binnen in deze nooduitgang. Normaal zaten in de wand tegen de bunker stijgijzers om zo naar boven te kunnen klimmen. Allicht zijn om veiligheidsredenen om de bunker en de woning niet te gemakkelijk te kunnen betreden, deze allen verwijderd bij de bouw van de woning.

De aanwezigheid van dat uitstekend stukje is ook de reden van deze kleine overkapping aan de voorzijde van de woning tussen deze originele nooduitgang en de huidige garage.

Zetten we de rondgang even opnieuw verder vanaf de toegang op de rechter zijkant. Deze is te zoeken achter de witte deur op de foto. Let op, dit is niet bezoekbaar zonder toelatingen van de eigenaars en alles is in normale toestanden steeds op slot en niet betreedbaar, respecteer de privacy AUB.

De ingang van de bunker is dan te zoeken beneden de trap die naar links wegloopt. Boven het trapgat zie je nog een dikke betonplaat van 50 cm dik die zo goed als zeker origineel is en altijd al de toegang tot de bunker zelf zal afgeschermd hebben vanuit de lucht.

Terugblik aar de trap van beneden in de gang. Links de toegang tot de bunker zelf. Ook zie je dat de rechter wand is gemetst met specifieke betonblokken. Allicht zijn dit nog originele betonnen prefabstenen (Formsteine). Deze werden gebruikt als standaard metselwerk en konden mee volgestort worden met beton. De dikte van deze wand is onbekend maar allicht zal het ook toch wel minimum een 50 tal cm zijn. Of de trap op de achtergrond origineel is, is een open vraag. Merkwaardig is dan wel dat hij smaller is dan de gang, wat mij laat vermoeden van niet.

Op de achterkant kijk je uit op een bij de bouw geplaatste zware, allicht bakstenen wand. Rechts ligt de toegang van de bunker zelf.

Boven deze wand kijk je uit in de achterzijde van de garage. Je ziet hier ook rechts alle buizen van de centrale verwarming bovenkomen doorheen een origineel ventillatiegat in de buitenwand van ik vermoed 1.50 meter dik. Ketel en mazouttank zitten namelijk in de bunker.

Hier zie je in de bunker dezelfde leidingen lopen in de richting van de ketel van de centrale verwarming.

De toegang van de bunker. Deze is voor alle duidelijkheid geëlektrificeerd al dateert ook dit alles van bij de bouw van de woning. Het is ook zeker niet meer origineel van Duitse kant. Het is onduidelijk of hij ooit van Duitse kant geëlektrificeerd zal geweest zijn alhoewel er wel bepaalde zaken nog aanwezig zijn die dit zeker niet uitsluiten.

Blik in de gang van de bunker. Vooraan heb je een soort van gang zonder deuren over de eerste 2.35 m.

Het vervolg van de gang verderop.

Terugblik naar waar we binnen kwamen.

Achteraan zit nog een toegang naar een kamer en ook hier op de rechter kant. is een deurgat. Op de linker kant zitten 2 deurgaten kort na elkaar.

Plafond en wanden zijn allen van gewapend beton. Toch zie je overal zo vezelige zaken tegen de wanden kleven. Deze wanden en ook het plafond, waren namelijk origineel uitgepleister met een pleister versterkt met paardenhaar. Deze pleister is overal zeer gebrekkig nog aanwezig waardoor de wanden globaal zeer ruw en onregelmatig ogen.

Detail van afgebladderde pleisterlaag. Bovenaan was dit origineel dus wel een gladde pleister maar daaronder stak een laag pleisterwerk met paardenhaar zoals je hier kan zien.

Terugblik in de gang vanuit het deurgat volledig achteraan. Je ziet dat er nog 2 deurgaten naast elkaar zitten op de rechter kant ook.

Dit is de eerste grote kamer, ongeveer 4 op 4 meter als je de bunker binnenkomt, op uw rechter zijde.

Links achteraan een deurgat naar de volgende kamer.

Buiten een vergeten fiets en een oude bromfiets is de bunker hier leeg. In de achterhoek links bovenaan steekt een grote ventillatieopening. Dit zal allicht gekoppeld geweest zijn aan een van de schouwen die je vroeger op de bunker kon zien.

Terugblik van in diezelfde achterhoek. Links het deurgat naar de gang, rechts de deur naar de volgende kamer.

Daar zie je dan trouwens links ervan ventillatiegaten doorheen de wand zitten, zowel boven- als onderaan

Ook hier dus zeer ruwe afgetakende wanden.

In de hoeken boven de deuren zie je vaak kleinere metalen buizen steken. Dit zou voor het doorsteken van elektrische leidingen kunnen geweest zijn maar het is totaal onduidelijk of de structuur ooit geelektrificeerd was.

Detail van het deurgat naar de volgende kamer.

Terugblik naar vanwaar we kwamen via hetzelfde deurgat.

Daarna kom je in een lange smalle kamer van ongeveer 5,80 m x 2.40 m

Terugblik in dezelfde kamer. Ook daar in de achterhoek, zit op de linker kant een grote ventillatiebuis, allicht dus een 2e schouw)

De achterzijde van deze lange smalle kamer, zit rechtop de toegangsgang van de bunker.

De verste kamer op de linker kant van de toegangsgang, zit dus in dit geval meteen rechts achter vorig deurgat. Deze ruimte is vrij zwaar beschadigd. hier bevindt zich zowel de verwarmingsketel van de woning als de bijhorende mazouttank. We kijken hier op de mazoutketel.

De uitlaat van de ketel komt uit in een recenter gemetste schouw die recht naar boven gaat door allicht een origineel ventillatiegat. Dit maakt dat de huidige schouw allicht op dezelfde plaats zal staan als een van de 4 originele schouwen.

Achteraan zie je een grote mazouttank steken.

Deze kan dus onmogelijk ooit hier binnen gebracht zijn. Deze moet dus in de bunker ter plaatse ooit gemonteerd en gelast zijn.

Achteraan links zie je op deze foto een hele brede deur (niet in detail gemeten maar allicht ongeveer 1.60 a 1.80 meter breed in de richting van nog 2 kleinere kamertjes in deze bunker.

Detail van het vorige grote deurgat. De wanden zijn hier zeer zwaar beschadigd. Dit is ook de locatie van waruit men allicht ooit zal geprobeerd hebben met explosieven de bunker te doen breken door hem te dynamiteren. Allicht is het enige dat hierdoor gelukt is, het massaal afvallen van al het pleisterwerk dat hierdoor dan nu overal zeer gebrekkig nog aanwezig is.

Tussenwand tussen deze grote kamer en de 2 kleinere kamers. Hier zou je zelfs durven vermoeden dat het deurgat achteraf groter gemaakt is en een gedeelte van de wand werd verwijderd, mogelijks om de buizen van de centrale verwarming gemakkelijker te kunnen aanleggen.

Blik doorheen 1e deurtje op de gang op uw linker kant. U kijkt hierbij nu langs de achterkant van deze kamertjes door naar volledig de achterwand links. Daar bevindt zich dan de nooduitgang van de bunker.

Blik in een eerste van 2 kleinere kamers, allicht ongeveer 2.80 m diep en 2.10 m breed. Functies van specifieke ruimtes zijn heden totaal niet gekend.

Het tweede kleinere kamertje, ook zo een 2.80 m diep en 1.90 m breed.

Binnenzicht in ook dit kleine kamertje met toch wel sterk gehavende wanden.

Detail van de nooduitgang

Ook hier zie een systeem met schotbalken die ook aan Belgische kant bij bunkerbouw werd toegepast. Meer details over het Belgische concept op deze link.

Naast deze nooduitgang vind je trouwens nog een van de weinige locaties waar de bepleistering nog intact aanwezig is, allicht met inbegrip van de originele roze-rode kleur.

Dit is wat je aan de andere kant van de nooduitgang nu ziet. Bovenaan het deksel van uit het begin van de fotoreportage. Merk op dat alle originele stijgijzers in de vlakke zijnwand werden verwijderd.

Het gat waardoor je hier binnekomt vanuit de bunker.

Specifieke bijkomende interessante bronnen:

  • Info verkregen via de huidige eigenaars, de familie Verstock.